Rhoi adborth ar y tudalen hon

Beth yw Archifau?

Yn aml tybir bod archifau yn anniddorol, amherthasol, hen, cuddiedig, paparau, ond roeddech chi'n gwybod:

• Cofnodion wedi eu diogelu yw archifau a hynny oherwydd eu bod yn cynnwys gwybodaeth unigryw a hanesyddol bwysig, h.y. gwybodaeth sy’n ateb cwestiynau am ein gorffennol.  Gall y cofnodion hyn amrywio o lythyrau ysgrifennwyd gan frenhinoedd a breninesau, yn dweud wrthym am orffennol ein cenedl, i gofnodion ysgol, efallai’n yn cynnwys adroddiadau am eich hendeidiau a neiniau!  Mae’r posibiliadau’n ddiddiwedd, felly pam na cheisiwch chi eu darganfod drwy ein mynegai ar-lein (cliciwch y linc ar y dudalen hon).

• Caiff archifau eu creu gan: unigolion, teuluoedd, busnesau, a sefydliadau (fel elusennau, eglwysi, neu lywodraeth).  Maent felly’n cipio llawer o agweddau ar fywyd Prydeinig drwy’r oesoedd.  Mae’n bur debyg fod eich hynafiaid chi’n ymddangos mewn archif  ac mae’n debyg y byddwch chithau hefyd rhyw ddiwrnod, boed hynny’n enw mewn cyfrifiad y llywodraeth neu’n sylw wnaethoch chi ar dudalen y we?

• Gall archifau fod yn: bapurau, cyfrolau, mapiau, cynlluniau, ffotograffau, pacediadau, papurau newydd, CDs, DVDs, e-byst, tudalennau gwe; unrhyw beth sy’n cofnodi gwybodaeth.

• Nid yw archifau’n hen o reidrwydd, wedi’r cwbl mae ddoe yn hanes hefyd.

• Mae’r Archifdy’n agored i bawb.  Gall unrhyw un ymweld â’r Archifdy a gofyn am gael gweld cofnod (am wybodaeth bellach cliciwch ar linc 'Oriau Agor').

Yn lle y cedwir archifau a pham?

• Mae archifau, yn gyffredinol, yn unigryw ac felly ni ellir cael un arall os collir hwynt ac felly mae angen eu diogelu rhag difrod neu golled.

• Mae archifau’n dueddol o gael eu difrodi gan: yr amgylchedd, fel gwres neu ddŵr; plâu, fel llygod a llyfrbryf; a hyd yn oed bobl – gall camdrin yr archifau achosi difrod.  Gweler ein tudalen ‘Gofalu am eich cofnodion eich hun’ i weld sut y gall archifau gael eu heffeithio gan rai o’r elfennau hyn.

• Yn ddelfrydol felly caiff archifau eu cadw mewn storfeydd diogel, wedi eu dylunio’n arbennig ac wedi eu rheoli’n amgylcheddol a elwir yn ystorfa neu archifau, ac mewn defnydd pacio gwarcheidiol. Gweler ein tudalen 'Gofalu am eich cofnodion eich hun' i gael tips ar gadwraeth.

• Gofelir am archifau gan staff a elwir yn archifyddion sydd wedi eu hyfforddi’n arbennig.

Beth fydd archifydd yn ei wneud?

• Mae archifyddion yn helpu i benderfynu pa gofnodion ddylid eu cadw, gyda help canllawiau ac yn ôl polisi casglu’r archif (sydd ar gael ar y dudalen gartref).

• Bydd archifyddion yn sicrhau fod cofnodion yn aros gyda’u casgliad ac y gellir dod o hyd iddyn nhw ymysg y miloedd o gofnodion gaiff eu cadw, drwy greu catalogau – rhestrau sy’n disgrifio’r cofnodion ac yn rhoi rhif unigryw iddyn nhw sy’n cyfateb i leoliad.

• Bydd archifyddion yn sicrhau fod archifau’n cael eu diogelu rhag difrod neu golled drwy: eu glanhau, eu pacio mewn defnydd gwarcheidiol, storio mewn ardaloedd diogel sydd dan reolaeth amgylcheddol, a sicrhau eu bod yn cael eu trin yn ofalus.

• Bydd archifyddion yn cynorthwyo ymchwilwyr drwy: eu harwain at y cofnodion cywir, adalw’r cofnodion iddyn nhw, a’u helpu i’w defnyddio a’u deall.